اعمال روز جمعه؛ غسل جمعه کند و آن از سنت هاى مؤکده است و روایت شده که حضرت رسول صلى الله علیه و آله به حضرت امیر المؤمنین علیه السلام فرمود که یا على در هر جمعه غسل کن اگر چه باید که قوت روز خود را بفروشى و آب بخرى و غسل کنى و گرسنه بمانى زیرا که هیچ سنتى بزرگتر از این نیست:
و از حضرت صادق علیه السلام منقول است که هر که در روز جمعه غسل کند و این دعا بخواند
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ.
خدایا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و در گشایش کارشان شتاب کن.
نمیرد تا حضرت قائم(عجّل الله تعالی فرجه الشریف) را دریابد. و اگر «صد مرتبه» این صلوات را بخواند، خدا شصت حاجت، سى حاجت از حاجات دنیا و سى حاجت از حاجات آخرتش را برآورده کند.
چهارم:
پس از نماز صبح سوره «الرَّحْمن» را بخواند و بعد از آیه:
بگوید:
پنجم:
شیخ طوسى(رحمه‌الله) فرموده: مستحب است پس از نماز صبح روز جمعه «صد مرتبه» سوره «توحید» را بخواند و «صد مرتبه» بر محمّد و آل محمّد صلوات فرستد و «صد مرتبه» استغفار کند و سوره‌هاى «نساء، هود، کهف، صافات، الرّحمن» را بخواند.
ششم:
سوره‌هاى: «احقاف» و «مؤمنون» را بخواند. از امام صادق(علیه‌السلام) روایت شده: هرکه در هر شب جمعه یا در هر روز جمعه سوره «احقاف» را بخواند، در دنیا هراسى به دلش راه نیابد و از وحشت بزرگ روز قیامت ایمن گردد و نیز آن حضرت فرمود: هرکس جمعه‌ها بر خواندن سوره «مؤمنون» پشت‌کار داشته باشد، خداى تعالى پایان کارش را نیکبختى و سعادت قرار دهد و جایگاهش در بهشت برین با پیامبران الهى باشد.
هفتم:
پیش از طلوع آفتاب «ده مرتبه» سوره «قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ» را بخواند و دعا کند تا خواسته‌اش اجابت شود.
روایت شده: حضرت زین‌العابدین(علیه‌السلام) چون صبح روز جمعه می‌شد، تا ظهر «آیت‌الکرسی» [آیه 255 سوره بقره:«اللّهُ لا إلهَ إلّا هُوَ الحَىُّ... و لاَ یؤُودُهُ حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِىُّ الْعَظِیمُ»] را می‌خواند و چون از نمازها فراغت می‌یافت، به تلاوت سوره‌ی «انّا انزلناه» می‌پرداخت.
و بدان که برای خواندن «آیت‌الکرسی بر اساس نزولش» در روز جمعه فضیلت بسیار روایت شده است. [علاّمه مجلسى گوید: آیت‌الکرسی بر اساس نزول، بنا بر روایت علی بن ابراهیم و شیخ کلینی عبارت است از: «اللّهُ لا إلهَ إلّا هُوَ الحَىُّ...» تا «هُمْ فِیها خَالِدُون»]
هشتم:
غسل جمعه کند و آن ازجمله اعمال مستحبی است که بر آن تأکید بسیار شده.
و در روایت آمده: که حضرت رسول(صلی‌الله‌علیه‌وآله) به حضرت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) فرمود: یا علی! در هر جمعه غسل کن، گرچه به خاطر آن غذای خود را برای به دست آوردن آب جهت غسل کردن بفروشی و گرسنه بمانی؛ زیرا هیچ عمل مستحبّی برتر از غسل روز جمعه نیست.
و از امام صادق(علیه‌السلام) روایت شده: هرکه در روز جمعه غسل کند و این دعا را بخواند:
أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلٰهَ إِلّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَاشَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاجْعَلْنِي مِنَ التَّوَّابِينَ، وَاجْعَلْنِي مِنَ الْمُتَطَهِّرِينَ.
گواهی می‌دهم که شایسته‌ی پرستشی جز خداوند یکتا نیست، شریک و انبازی ندارد و گواهی می‌دهم که محمّد بنده و فرستاده‌ی اوست، خدایا، بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و مرا از آنان‌که بسیار توبه می‌کنند و از آنان‌که پاکی همه جانبه دارند قرار ده.
برای او تا جمعه آینده حالت پاکی و طهارت پیدا شود؛ یعنی: از گناهان پاک می‌گردد یا آنکه اعمال او با طهارت معنوی انجام می‌گیرد و مورد پذیرش خداوند واقع می‌شود؛
و به احتیاط نزدیک‌تر آن است که تا جایی که ممکن است، غسل جمعه را ترک نکنند؛ باید دانست وقت غسل جمعه پس از طلوع سپیده‌دم تا زمان ظهر است و هرچه نزدیک‌تر به ظهر انجام شود، بهتر است.
نهم:
آنکه سر را با گل خطمی بشوید؛ زیرا که این کار از بیماری پیسی و دیوانگی ایمنی می‌بخشد.
دهم:
ناخن و موی پشت لبش را بچیند زیرا ثواب بسیار دارد و روزی را افزون می‌کند و او را از گناه تا جمعه دیگر دور می‌سازد و از بیماری دیوانگی و جذام و پیسی ایمنی می‌دهد و بهتر است در وقت چیدن ناخن و زدودن موی پشت لب بخواند:
و درگرفتن ناخن، از انگشت کوچک دست چپ شروع و به انگشت کوچک دست راست پایان دهد و این شیوه را در گرفتن ناخن‌های پای خود نیز رعایت کند؛ پس‌ازآن ناخن‌های چیده را دفن کند.
یازدهم:
بوى خوش استعمال کند و جامه‌هاى پاکیزه خود را بپوشد.
دوازدهم:
صدقه دهد چه بر طبق یک روایت: ثواب صدقه دادن در شب و روز جمعه، هزار برابر اوقات دیگر است.
سیزدهم:
برای خانواده‌ی خود خوردنی‌های خوب و تازه از قبیل میوه و گوشت تهیه کند تا به آمدن جمعه شاد شوند.
چهاردهم:
پیش از خوردن صبحانه انار و پیش از ظهر هفت برگ کاسنی بخورد.
از امام موسی بن جعفر(علیه‌السلام) روایت شده: هرکه در روز جمعه وقتی‌که ناشتاست یک انار بخورد تا چهل روز دل او را نورانی گرداند؛ و اگر دو انار بخورد تا هشتاد روز و اگر سه انار تا صدوبیست روز، وسوسه شیطان را از او دور کند؛ و هرکس وسوسه شیطان از او دور شود نافرمانی خدا نکند و هرکه نافرمانی خدا نکند وارد بهشت شود.
شیخ طوسی در کتاب «مصباح» فرموده: در مورد خوردن انار در روز و شب جمعه فضیلت بسیار روایت شده.
پانزدهم:
خود را از کارهای دنیا آسوده کند و به آموختن مسائل دین بپردازد، نه آنکه روز جمعه را به گشت‌وگذار و تفریح در باغ‌ها و کشتزارهای مردم و هم‌سخنی با اراذل و مردمان بی‌عار و مسخرگی و عیب‌گویی از مردم و خنده‌های قهقهه و خواندن اشعار و غوطه‌ور شدن در کارهای باطل و امثال این‌ها هزینه کند که مفاسدش بیش از آن است که بیان شود.
از امام صادق(علیه‌السلام) نقل‌شده است: بدا به حال مسلمانی که روز جمعه را در هفته هزینه یادگیری مسائل دینی خود نکند و برای این کار، خود را از کارهای دیگر آسوده نسازد.
از حضرت رسول(صلی‌الله‌علیه‌وآله) روایت شده: هرگاه در روز جمعه ببینید پیرمردی سرگذشت دوران جاهلیت و کفر را برای مردم بیان می‌کند، بر سرش سنگریزه بزنید.
شانزدهم:
آنکه «هزار مرتبه» صلوات فرستد،
از امام باقر(علیه‌السلام) روایت است: هیچ عبادتی در روز جمعه نزد من محبوب‌تر از صلوات بر محمّد و آل مطهّر او (صَلَّی اللهُ عَلَیهِم اَجمَعین) نیست. نویسنده گوید: اگر برای «هزار مرتبه» صلوات فرصت نکرد، دست‌کم «صد مرتبه» را ترک نکند تا در روز قیامت چهره‌اش نورانی گردد؛
و روایت شده: هرکس روز جمعه «صد مرتبه» صلوات فرستد و «صد مرتبه» بگوید:
و «صد مرتبه» سوره «توحید» را بخواند، آمرزیده خواهد شد.
و نیز روایت شده: که ثواب صلوات بر محمّد و آل محمّد، بین نماز ظهر و عصر برابر با ثواب هفتاد حج است.
هفدهم:
حضرت رسول و ائمه طاهرین(علیهم‌السلام) را زیارت کند و کیفیت آن در «باب زیارات» خواهد آمد.
هجدهم:
آنکه به زیارت گذشتگان به‌ویژه پدر و مادر یا یکی از ایشان برود که این عمل ثواب بسیار دارد. از امام باقر(علیه‌السلام) روایت شده: مردگان را در روز جمعه زیارت کنید، زیرا می‌دانند چه کسی به زیارت ایشان رفته است ازاین‌رو شاد می‌شوند.
نوزدهم:
دعاى «ندبه» را که از اعمال عیدهاى چهارگانه است بخواند؛ این دعا بعدازاین در جاى خودش خواهد آمد.
بیستم:
بدان که برای روز جمعه جز نافله‌ی آن که «بیست رکعت» است، نمازهای بسیاری ذکرشده است. کیفیت نافله مذکور بنا بر مشهور آن است که «شش رکعت» آن زمانی که نور آفتاب افق را فراگیرد بجا آورده شود و «شش رکعت» دیگر وقتی‌که خورشید بالا بیاید و «شش رکعت» دیگر نزدیک ظهر و «دو رکعت» پس از ظهر پیش از نماز ظهر و یا آنکه «شش رکعت» اوّل را پس از نماز جمعه یا نماز ظهر بجا آورد، به صورتی که در کتب فقها و «مصابیح» ذکرشده.
البته نمازهای بسیار دیگری نیز روایت شده که ذکر بعضی از آن‌ها در این مقام مناسبت دارد، هرچند بیشتر آن‌ها ارتباطی به‌روز جمعه ندارد، ولی بجا آوردن آن‌ها در روز جمعه بیشتر فضیلت دارد.
ازجمله آن‌ها «نماز کامله» است که شیخ طوسی و سید ابن طاووس و شهید و علّامه حلّی و دیگران به سندهای بسیار و معتبر از امام صادق(علیه‌السلام) و ایشان از پدران بزرگوارشان(علیهم‌السلام) از حضرت رسول(صلی‌الله‌علیه‌وآله) روایت کرده‌اند.
نماز دیگر: حارث همدانی از امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) روایت کرده: اگر بتوانی در روز جمعه «ده رکعت» نماز بخوان و رکوع و سجودش را تمام و کامل بجا آر و پس از هر دو رکعت «صد مرتبه» بگو:
که فضیلت بسیار دارد.
به سند معتبر از امام صادق(علیه‌السلام) روایت شده است: هرکس سوره «اِبراهیم» و سوره «حجر» را در دو رکعت نماز در روز جمعه بخواند، هرگز دچار پریشانی و دیوانگی و یا بلایی دیگر نشود.
و از جمله آن نمازها؛ «نماز حضرت رسول»(صلی‌الله‌علیه‌وآله) است.
سید ابن طاووس به سند معتبر از حضرت رضا(علیه‌السلام) روایت کرده: که از آن حضرت درباره‌ی «نماز حضرت جعفر طیار»(رحمة‌الله‌علیه) پرسیدند؛ حضرت فرمود: چرا به نماز حضرت رسول(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بی‌توجهی؟ شاید رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نماز جعفر را بجا نیاورده باشد و شاید جعفر نماز رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را نخوانده باشد.
و نیز از جمله‌ی آن نمازها؛ «نماز امیرالمؤمنین» (علیه‌السلام) است.
شیخ و سید از امام صادق(علیه‌السلام) روایت کرده‌اند: هرکه از شما نماز امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) را بخواند، از گناهان پاک شود مانند روزی که از مادر زاده شده و حاجاتش در پیشگاه حق برآورده شود.
[و از جمله آن نمازها]؛ «نماز حضرت فاطمه»(سلام‌الله‌علیها) [است.]
روایت شده: حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) دو رکعت نماز می‌خواند که جبرئیل به ایشان آموخته بود.
نویسنده گوید: سید ابن طاووس در کتاب «جمال الاسبوع» [زیبایی ایام هفته] برای هر یک از امامان(علیهم‌السلام) نمازی به همراه دعا بیان کرده که شایسته است در اینجا ذکر شود:
«نماز حضرت مجتبى»(علیه‌السلام)
«نماز امام حسین» (علیه‌السلام)
«نماز امام زین العابدین»(علیه‌السلام)
«نماز امام باقر»(علیه‌السلام)
«نماز امام صادق»(علیه‌السلام)
«نماز امام موسی بن جعفر»(علیه‌السلام)
«نماز امام رضا»(علیه‌السلام)
«نماز امام جواد»(علیه‌السلام)
«نماز امام هادی»(علیه‌السلام)
«نماز امام حسن عسگری»(علیه‌السلام)
«نماز حضرت صاحب الزّمان»( عَجَّلَ اللّٰه تعالىٰ فَرَجَه)
[و از جمله آن نمازها]؛ «نماز جناب جعفر طیار» (رحمه‌الله) [است.]
این نماز که اکسیر اعظم و کبریت احمر است و به سندهای بسیار معتبر با فضیلت فراوان-که مهم‌ترین آن آمرزش گناهان بزرگ است ـ روایت شده و بهترین زمان برای بجا آوردن آن، آغاز روز جمعه است؛
بیست و یکم:
از اعمال روز جمعه این که چون خورشید به گاه ظهر رسد، دعایی را که محمّد بن مسلم از امام صادق(علیه‌السلام) روایت کرده است بخواند و آن دعا آن‌گونه که در «مصباح المتهجّد» شیخ طوسی نقل‌شده، این است:
آنگاه بگو:
بیست و دوّم:
در رکعت اول نماز ظهر جمعه پس از سوره «حمد» سوره «جمعه» و در رکعت دوم آن بعد از سوره «حمد» سوره «منافقین» بخواند؛ و در رکعت اول نماز عصر پس از سوره «حمد» سوره «جمعه» و در رکعت دوم پس از سوره «حمد» سوره «توحید» را بخواند.
شیخ صدوق از امام صادق(علیه‌السلام) روایت کرده: از چیزهایی که بر هر مؤمن شیعه‌ای واجب و لازم است این که در شب جمعه نماز را با سوره «جُمُعَه» و سوره «سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَى» و در روز جمعه نماز را با سوره «جُمُعَه» و «مُنافِقین» بخواند؛ هرگاه این شیوه را رعایت کند، گویا به عمل رسول الله(صلى‌اللّه‌علیه‌و‌آله) رفتار کرد و ثواب و پاداشش از سوی خداوند بهشت خواهد بود.
شیخ کلینی به سند حَسَن، سندی که همچون سند صحیح است از حلبی روایت کرده: از حضرت صادق(علیه‌السلام) پرسیدم: هرگاه در روز جمعه به تنهایی نماز بخوانم، یعنی به نماز جمعه موفّق نشوم، آیا چهار رکعت نماز ظهر را با صدای بلند بخوانم؟ فرمود: آری، ولی در روز جمعه در نماز ظهر پس از «حَمد» سوره‌های «جُمُعَه» و «مُنافِقین» بخوان.
بیست و سوم:
شیخ طوسی در کتاب «مصباح المتهجّد» از امام صادق(علیه‌السلام) روایت کرده است: هرکه پس از سلام نماز ظهر روز جمعه سوره‌های «حَمد، ناس، فَلَق، تَوحید» و «کافِرون» را هر کدام «هفت بار» بخواند؛ و نیز آیه «لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ» را که در آخر سوره «برائت» [نهمین سوره قرآن] است و آیه «لَوْ أَنْزَلْنٰا هٰذَا الْقُرْآنَ» را که در آخر سوره «حشر» قرار دارد تا پایان سوره و «پنج آیه آل‌عمران» را از «إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ ِ» تا «إِنَّکَ لاٰ تُخْلِفُ الْمِیعٰادَ» [190 ـ 194] بخواند، از این جمعه تا جمعه دیگر، از گزند دشمنان و نیز آسیب بلاها در امان باشد.
بیست و چهارم:
شیخ طوسی از امام صادق(علیه‌السلام) روایت نموده است: هر که پس از نماز صبح یا پس از نماز ظهر بگوید:
تا یک سال بر او گناهى نوشته نشود.
و نیز فرموده: هر که بعد از نماز صبح و نماز ظهر بگوید:
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ.
خدای بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و در گشایش کارشان شتاب کن.
نمیرد تا حضرت قائم (عج) را درک کند.
نویسنده گوید: اگر دعای پیشین را پس از فریضه ظهر جمعه بخواند تا جمعه دیگر از بلاها در امان باشد؛ و نیز روایت شده است: هر که بین دو نماز روز جمعه، بر محمّد و آل محمّد صلوات فرستد، پاداش آن برابر پاداش هفتاد رکعت نماز خواهد بود.
بیست و پنجم:
دعاى «یا مَنْ یَرْحَمُ مَنْ لا تَرْحَمُهُ الْعِبادُ» و دعای «اَللّهُمَّ هذا یَوْمٌ مُبارَکٌ» را که هر دو از دعاهاى «صحیفه کامله» [صحیفه کامله سجّادیه] است بخواند.
بیست و ششم:
شیخ طوسى در کتاب «مصباح المتهجد» فرموده است: از امامان(علیهم‌السلام) روایت شده: هر که در روز جمعه پس از نماز ظهر دو رکعت نماز به‌جای آورد و در هر رکعت بعد از سوره «حمد» «هفت بار» «قل هو اللّه احد» بخواند و پس از نماز بگوید:
تا جمعه دیگر دچار فتنه‌ای نشود و حق‌تعالی او را در کنار و به همراه محمّد(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و اهل‌بیتش و ابراهیم(علیه‌السلام) بگذارد.
علامه مجلسى (رحمه‌اللّه) فرموده: اگر این دعا را فردى که سیّد نیست بخواند به‌جای «وَ أَبِینا» بگوید «وَ أَبِیهِ».
بیست و هفتم:
روایت شده است: که بهترین زمان برای فرستادن صلوات در روز جمعه، پس از عصر است؛ بنابراین در آن وقت «صد مرتبه» بگو:
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ.
خدایا! بر محمّد و خاندانش رحمت فرست و در گشایش کارشان شتاب کن.
متن و ترجمه: مفاتیح الجنان
براى او طهارتى باشد تا جمعه آینده یعنى از گناهان پاک شود یا اعمال او با طهارت معنوى و مقبول واقع شود
و احوط آن است که تا ممکن شود غسل جمعه را ترک نکنند و وقت آن ( غسل جمعه ) بعد از طلوع فجر است تا زوال آفتاب و هر چه به زوال نزدیک شود بهتر است